Blog

Dla firm transportowych i spedycyjnych operujących w sektorze obronnym kluczem do legalnej działalności nie są już tylko standardowe licencje transportowe, ale przede wszystkim Wewnętrzny System Kontroli (WSK). Czym jest ten certyfikat i dlaczego stanowi „być albo nie być” w profesjonalnym transporcie militarnym?

W dobie globalnych napięć geopolitycznych obrót towarami o znaczeniu strategicznym stał się jednym z najbardziej rygorystycznie regulowanych obszarów logistyki. Istotną częścią rozbudowanego systemu kontroli ich obrotu w Unii Europejskiej, w tym również i w Polsce, jest Wewnętrzny System Kontroli (WSK).

To narzędzie prewencyjne, którego celem jest zapobieganie niekontrolowanemu rozprzestrzenianiu się uzbrojenia oraz technologii podwójnego zastosowania (tzw. dual-use). Zgodnie z obowiązującym prawem każdy przedsiębiorca ubiegający się o zezwolenie na obrót uzbrojeniem jest zobowiązany do wdrożenia procedur, które zapewniają zgodność z prawem i bezpieczeństwo obrotu.

Akty prawne dotyczące WSK:

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821: unijny system kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania.
• Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym: nakłada obowiązek tworzenia WSK dla określonych przedsiębiorców.
• Krajowe akty wykonawcze: zawierają szczegółowe przepisy wykonawcze do ustawy.

Wewnętrzny System Kontroli to zbiór procedur, które w obrocie towarami o znaczeniu strategicznym pozwalają na pełną identyfikację parametrów technicznych towaru, weryfikację partnera handlowego oraz zdobycie koniecznej tutaj wiedzy o końcowym przeznaczeniu danego produktu.

Kto musi posiadać certyfikat WSK?

Obowiązek ten spoczywa nie tylko na producentach broni. W łańcuchu dostaw certyfikacja WSK jest niezbędna dla:

• eksporterów i importerów uzbrojenia oraz towarów podwójnego zastosowania,
• firm spedycyjnych, które występują w roli eksportera zastępczego lub organizują transport między krajami trzecimi (pośrednictwo),
• jednostek naukowo-badawczych pracujących nad technologiami wrażliwymi.

Co przy tym ważne dla przewoźników, sama firma transportowa, o ile nie jest spedycją podejmującą decyzje o obrocie, może nie potrzebować certyfikatu WSK. Ma to miejsce pod warunkiem, że zleceniodawca (podmiot polski z koncesją MSWiA i certyfikatem WSK) dostarczy niezbędne zezwolenia. Sytuacja zmienia się jednak drastycznie w przypadku tranzytu poza UE lub pośrednictwa – wtedy przewoźnik staje się pełnoprawnym uczestnikiem obrotu strategicznego.

Jak zdobyć certyfikat WSK?

Proces certyfikacji jest wymagający i przypomina wdrażanie norm ISO, z którymi zresztą jest ściśle powiązany.

Pierwszy krok to wdrożenie właściwych procedur, często po odpowiednim przeszkoleniu. Przedsiębiorstwo musi opracować dokumentację określającą zadania organów i pracowników firmy w zakresie kontroli, zasady doboru i szkolenia pracowników oraz procedury archiwizacji danych i kontroli wewnętrznej. Kluczowe jest wyznaczenie koordynatora WSK (najlepiej spośród członków zarządu), który nadzoruje klasyfikację towarów i analizę ryzyka transakcji.

Certyfikat wydają upoważnione jednostki (np. Polskie Centrum Badań i Certyfikacji). Te wysyłają do firmy starającej się o certyfikat audytorów-doradców. Audyt sprawdza zgodność systemu z normami serii ISO (np. PN-N 19001) oraz wymogami ustawowymi. Certyfikat przyznawany jest na 3 lata i w okresie jego ważności przeprowadza się co najmniej trzy kontrole sprawdzające.

Transport broni, amunicji i towarów podwójnego zastosowania – dodatkowe wymagania

Sam certyfikat WSK to nie wszystko. Logistyka towarów strategicznych wymaga precyzyjnego rozróżnienia rygorów prawnych w zależności od rodzaju ładunku, np.:

1. W transporcie broni palnej i amunicji, poza standardowymi dokumentami transportowymi, niezbędna jest zgoda przewozowa wydawana przez policję. Każdy transport musi być ściśle monitorowany, a przewoźnik jest zobowiązany do spełniania rygorystycznych wymogów bezpieczeństwa fizycznego ładunku.
2. W przypadku wywozu lub transferu wewnątrzunijnego z Polski uzbrojenia, znajdującego się na Munitions List, konieczne jest zezwolenie wydawane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii (Departament Obrotu Towarami Wrażliwymi). Należy pamiętać, że podmiot zagraniczny (spoza NATO) nie może samodzielnie wysyłać uzbrojenia z Polski – musi skorzystać z pośrednictwa polskiego podmiotu z koncesją i certyfikatem WSK.
   Munitions List to oficjalna lista produktów, usług i danych technicznych o charakterze wojskowym lub obronnym, które są kontrolowane przez rząd USA, regulowane przez ITAR. Obejmuje 21 kategorii, od broni strzeleckiej po technologie kosmiczne i jądrowe, mające na celu kontrolę eksportu i importu sprzętu obronnego.
3. Produkty podwójnego zastosowania (ang. dual-use) to „szara strefa” logistyki, obejmująca m.in. zaawansowaną elektronikę, routery kryptograficzne czy chemikalia. Tutaj transfer wewnątrz UE jest zazwyczaj swobodny, chyba że towar znajduje się w Załączniku IV Rozporządzenia 2021/821 (np. technologie zapewniające obniżoną wykrywalność). Wywóz towarów typu dual-use poza Unię zawsze wymaga zezwolenia. Wymagane jest też zgłoszenie do ABW zamiaru przywozu lub transferu określonych urządzeń telekomunikacyjnych i sprzętu do ochrony informacji (np. routerów szyfrujących).

Korzyści z posiadania certyfikatu WSK w logistyce

Wdrożenie WSK to nie tylko obowiązek, ale realna przewaga konkurencyjna. Firmy z certyfikatem są postrzegane jako wiarygodni partnerzy dla Ministerstwa Obrony Narodowej oraz zagranicznych koncernów zbrojeniowych. System porządkuje procesy decyzyjne, minimalizuje ryzyko błędów ludzkich (które w tej branży mogą skutkować dotkliwymi karami finansowymi lub karnymi) oraz pozwala na korzystanie z tzw. Zezwoleń Generalnych, co znacząco przyspiesza procesy logistyczne.

Transport militarny z certyfikatem WSK wymaga od spedytorów i przewoźników nie tylko sprawności operacyjnej, ale przede wszystkim głębokiej wiedzy prawnej i rzetelności weryfikacyjnej. W dobie cyfryzacji i zaostrzania przepisów dotyczących bezpieczeństwa narodowego systemy takie jak WSK stają się fundamentem nowoczesnego i bezpiecznego łańcucha dostaw.